Strój bytomski
Strona główna serwisu

leksykon stroju bytomskiego

Leksykon podzielony jest na dwie części. W pierwszej znajdziesz omówienie charakterystycznych elementów bytomskiego stroju męskiego, w drugiej - damskiego.

Górnośląski strój ludowy
Strój bytomski wyróżnia się wśród innych strojów górnośląskich wielką żywotnością. Stroje różnicowano na odświętne i codzienne, do wyjścia na wieś i na tańce. Uwydatniały stan zamożności i były zależne od wieku, zwłaszcza u kobiet.
zabrze.aplus.pl

Stroje górnośląskie
Ubiór bytomski nosi również nazwę rozbarski od wsi Rozbark będącej dzielnicą Bytomia. W ubiorze tym można dostrzec inspiracje zaczerpnięte z XIX-wiecznej mody mieszczańskiej i dworskiej, która docierała na Śląsk z Europy zachodniej i południowej.
jedliniok.up.wroc.pl

Strój bytomski męski
Strój męski składa się z żółtych spodni wpuszczanych do czarnych wysokich butów, z białej koszuli, kamizelki i kaftana. Pod szyją jedwabna barwna chustka, na głowie zaś kania, czyli szeroki czarny kapelusz.
skladnica-gornoslaska.pl

Strój bytomski damski
Uroczysty strój kobiecy składał się z koszuli, kiecki, kilku spódnic, fartucha, nakrycia głowy, pończoch, obuwia, korali i wstążek pełniących różne funkcje.
strojeludowe.itatis.pl

Śląskie stroje ludowe
Według śląskiej mody, ślonzko baba powinna mieć obfite kształty. Służy temu watówka, gruba pikowana spódnica, na którą zakłada się kolejne kiecki.
merynka.pl

Stroje ludowe
W serwisie pracowni krawieckiej STROJE LUDOWE MISS pani Marzeny Matusiak możemy obejrzeć zdjęcia kostiumów bytomskich, szytych z wielką dbałością o dokładne odzworowanie strojów publikowanych w fachowej literaturze etnograficznej, fotografiach czy podpatrzonych na imprezach folklorystycznych.
strojeludowe.ipr.pl

Stroje śląskie
Występujące współcześnie i znane stroje regionalne na Śląsku ukształtowały się w ciągu dziesiątków lat. Wśród strojów górnośląskich pierwsze miejsce z uwagi na zasięg i żywotność zajmuje strój bytomski zwany rozbarskim.
malanowicz.eu

Strój rozbarski
W okolicach Radzionkowa, Piekar i Dąbrówki zwyczaj noszenia stroju zachował się wyjątkowo długo, bo do lat 70-tych ubiegłego wieku.
gliwiczanie.pl

Strój bytomski
Na stronie Zespołu Pieśni i Tańca Uniwersytetu Jagiellońskiego SŁOWIANKI obejrzysz galerię zdjęć tancerzy w strojach rozbarskich.
slowianki.uj.edu.pl

Kostiumy bytomskie
Kostiumy bytomskie - i wiele innych z różnych regionów Polski - projektuje i szyje krakowska firma PERFEKT. Kostiumy można oglądać korzystając z katalogu lub wskazując wybrany region na mapie.
perfekt.krakow.pl

Lalki w stroju bytomskim
Lalki w uroczystych strojach bytomskich, produkowane przez znaną w Polsce i na świecie Pracownię Lalek Regionalnych FOLKLOR w Bochni, wyróżniające się urodą strojów wykonanych w całości ręcznie, z dokładnością i wiernością wzorom etnograficznym, można zamówić na stronie firmy.
folklor-lalki.pl

Strój rozbarsko-bytomski
Na stronie Zespołu Tańca Ludowego MALI GORZOWIACY obejrzysz galerię zdjęć członków zespołu w stroju rozbarsko-bytomskim.
maligorzowiacy.pl

Zespół Pieśni i Tańca ŚLĄSK
Odwiedź oficjalną witrynę ŚLĄSKA, jednego z największych polskich zespołów folklorystycznych. Na stronie między innymi obejrzysz zdjęcia członków zespołu w strojach bytomskich oraz posłuchasz śląskich piosenek ludowych w ich wykonaniu.
zespolslask.pl

Zespół Pieśni i Tańca MAŁY ŚLĄSK założony został w 1973 roku przez Edwarda Sosnę. Początkowo zespół działał przy Domu Kultury w Radzionkowie jako Młodzieżowy Zespół Tańca Ludowego Radzionkowianie. Pierwszym choreografem była Jolanta Siewierska. Grupa reprezentacyjna liczyła w tym czasie 30 członków. Program zespołu tworzyły tańce narodowe, takie jak polonez i krakowiak oraz tańce pochodzące z różnych regionów Polski, w tym śląskiego, cieszyńskiego i żywieckiego.

Oficjalna strona Zespołu Pieśni i Tańca MAŁY ŚLĄSK »

Zespół Pieśni i Tańca MAŁY ŚLĄSK

strój męski

bruclik
Bruclik (lub bruclek) to krótka, sięgająca bioder kamizelka z ciemnego, najczęściej granatowego sukna, podszywana podszewką o czerwonych brzegach, widocznych na zewnątrz. Bruclik ma stojący kołnierzyk, prosty przód, po bokach kieszenie przykryte klapkami, a z tyłu, poniżej pasa, trzy fałdy. Zdobi go rząd błyszczących, metalowych guzików oraz szamerunek, czyli obszycia ze sznurków i pęczków skręconych, jedwabnych nici.

kamzela
Kamzela, czyli kaftan, jest w kroju i ozdobach podobna do bruclika, a różni się od niego tym jedynie, że ma długie proste rękawy. Tak jak bruclik, jest uszyta z ciemnego sukna i nieznacznie dopasowana do figury. Latem noszono ją na koszuli i brucliku, zimą zaś zakładano dodatkowo sukmanę zwaną płoszczem lub suknią. Sięgała do kostek, była lekko wcięta w talii, dołem rozkloszowana, a przez środek jej pleców biegł szew.

jedbowka
Koszulę uszytą z białego płótna zdobiły rzędy mereżki na wykładanym kołnierzyku i mankietach rękawów oraz jedwabna kwadratowa chustka, wiązana pod kołnierzykiem w misterny węzeł. Kolor jedbowki nigdy nie był przypadkowy. Na przykład podczas wesela zieloną nosił pan młody, drużba różową, a żonaci goście - niebieskie. Wzdłuż boków jedbowki biegły mieniące się paski, tzw. gąsiorek.

jelenioki
Na Górnym Śląsku używano spodni wełnianych i skórzanych. Wełniane bizoki nosili biedniejsi, na zakup skórzanych jelenioków mogli sobie pozwolić tylko bogaci gospodarze. Jelenioki noszone przez kawalerów, ściśle dopasowane do ciała, przed założeniem bywały moczone w wodzie, co ułatwiało ich naciągnięcie, po czym schły na ich właścicielu. Nogawki spodni wpuszczano w cholewy czarnych, skórzanych butów.

nakrycie głowy
Latem najczęściej noszono kanie, czyli filcowe czarne kapelusze z szerokim rondem i okrągłą, niską główką opasaną szeroką wstążką. Kolor wstążki zależał od tego, kto i kiedy ją nosił. Na przykład podczas ślubnych uroczystości zielona wstążka przeznaczona byla dla pana młodego. Zimą zakładano ciepłe czapki z otokiem z futra tchórza, zwane z tego powodu tchórzówkami. Popularnym nakryciem głowy były też okrągłe czapki z lakierowanym daszkiem - maciejówki.

↑ do góry

strój damski

galanda
Dziewczęcym przybraniem głowy była galanda, strojny szeroki wianek ze sztucznych kwiatów i błyskotek. Szklane koraliki, nanizane na druciki, zwisały swobodnie nad czołem. Przywiązane z tyłu wstążki opadały aż na ramiona. Mężatki nosiły chusty purpurki wiązane z tyłu i tak ułożone, by ich końce wystawały zza głowy niczym skrzydła. Bogate gospodynie zakładały duże białe czepki w kszałcie stożka, z przodu ozdobione szeroką, opadającą na czoło kryzą oraz długą, malowaną wstęgą.

kabotek
Koszule zwane kabotkami szyto z cieniutkich bawełnianych płócien. Były krótkie, bo sięgały zaledwie do pasa, i miały szerokie, sięgające do łokcia rękawy. Kabotki noszone pod gorsetem były przy szyi i rękawach wykończone kryzami z delikatnej koronki. Kabotki noszone pod kaftanem, znacznie skromniejsze, miały jedynie wąskie oszewki.

kiecka
Panie nosiły albo kiecki, albo spódnice, jedne i drugie szerokie, suto marszczone i tak długie, że zakrywały trzewiki lub pantofelki zakładane do odświętnego stroju. Kiecka powstawała przez zszycie stanika ze spódnicą. Jednocześnie zakładano kilka spódnic lub tylko jedną, ale szytą z grubej tkaniny i watowaną, by sylwetce nadać obfitości. W tym samym celu w stanik kiecki, w okolicy pasa, wszywano pikowaną podkładkę zwaną kiełbasą.

wierzcheń
Wierzcheń, czyli krótki sukienny gorset, dopasowany w talii, ozdabiała wokół dekoltu szeroka, ułożona w fałdki wstążka. Ozdobą były również błyszczące metalowe guziki, pasma kolorowych sznureczków i chwościki z przodu, a z tyłu klapki doszyte do dolnej krawędzi gorsetu. Wierzcheń nosiły i panny, i mężatki, te pierwsze przeważnie w czerwonym kolorze. Zapaskę zakładano często na wierzcheń. W chłodne dni zarzucano na gorset jaklę, luźny kaftan sięgający bioder, uszyty z aksamitu lub pluszu, ozdobiony haftem.

zapaska
Kieckę lub spódnicę przepasywano ozdobną zapaską. Szeroka i długa jak spódnica, ułożona w zakładki, wszywana była w szeroki pasek. Zapaski szyto z różnych materiałów: z pasiastych płócien z ręcznym białym haftem, z kosztownego wzorzystego adamaszku lub z jedwabiu zdobionego malowanymi motywami kwiatowymi, najczęściej różami.

korale
Uzupełnieniem stroju była biżuteria, pełniąca nie tylko rolę kosztownej ozdoby. Wierzono, że chroni właścicielkę od schorzeń, a także przed złymi ludźmi i ciemnymi mocami. Najbardziej ceniono naturalne, krwistoczerwone korale, powszechnie jednak używano tanich imitacji korali, bursztynów i granatów zwanych zyglokami. Do każdego naszyjnika zawsze przywiązywano złoty lub tombakowy krzyżyk.

Wstążki

fot.: Elisabeth Wachtmeister

wstążki
Ważnym dodatkiem do stroju były wzorzyste wstążki. Szerokie na 10 centymetrów, pastelowe, malowane w kwiaty pięknie zdobiły ubiór. Związane w kokardę, stroiły galandę. Dziewczyny wiązały nimi korale, długie końce przerzucając do przodu. Kobiety zamężne przyszywały je do przodu czepków, a wtedy nie zawiązywane luźno opadały wzdłuż sylwetki.

↑ do góry


Polskie stroje ludoweŹródła
Piskorz-Branekova E., Polskie stroje ludowe, Warszawa 2006

Zgodnie z kryterium historyczno-geograficznym w książce wydzielono 7 podstawowych grup, a w ich obrębie 25 regionów. Opisanych jest i zilustrowanych 25 strojów kiedyś powszechnie noszonych przez mieszkańców wsi i małych miast. W każdym regionie oprócz historii stroju zostały omówione jego cechy charakterystyczne, podstawowe surowce, krój, zdobienia. Ukazane zostały także różnice wynikające ze zmieniającej się mody i te będące świadectwem stanu cywilnego. Podano również informacje, gdzie i kiedy takie stroje można jeszcze zobaczyć poza ekspozycjami w muzeach etnograficznych. Każdy strój zilustrowany został przynajmniej jedną fotografią oraz rysunkami lub fotografiami najbardziej typowych, reprezentatywnych elementów stroju, np. haftów. Tak bogate zilustrowanie książki było możliwe dzięki życzliwości i przychylności Dyrekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, najstarszego i największego muzeum etnograficznego w Polsce, oraz Zespołu Tańca Ludowego Harnam w Łodzi, którego członkowie prezentują wszystkie przedstawiane stroje. Publikację uzupełnia mapa Polski, na której zostały zaznaczone regiony, gdzie występują opisane ubiory.
Książka do nabycia w księgarni internetowej lideria.pl.

Strój bytomski Strój kaszubski Strój krakowski Strój kujawski Strój kurpiowski Strój lubelski Strój łowicki Strój podhalański Strój szamotulski Strój szlachecki Strój świętokrzyski Strój żywiecki
Stroje narodowe i regionalne Gry i zabawy edukacyjne dla dzieci Materiały dydaktyczne dla rodziców i nauczycieli