Strój krakowski
Strona główna serwisu

leksykon stroju krakowskiego

Leksykon podzielony jest na dwie części. W pierwszej znajdziesz omówienie charakterystycznych elementów krakowskiego stroju męskiego, w drugiej - damskiego.

Strój pełen fantazji
Jak dziarski, zawadiacki i pełen fantazji jest lud krakowski, równie barwny i pełen fantazji jest strój krakowski. Zdystansowawszy wszystkie inne regionalne polskie przyodziewy stał się strojem narodowym. Przybiera go nie tylko gmin, ale i europejscy dostojnicy najwyższej rangi. I nie zdarzyło się, by komuś nie było do twarzy w pawich piórach.
czytelnia.onet.pl

Strój męski
Brązowe (oraz białe, szare i granatowe) kierezje, czyli sukmany z dużymi kołnierzami, suto zdobione haftem lub barwną aplikacją. Ważnym elementem stroju był kaftan z bogatymi zdobieniami. Nosiło się białe spodnie w cienkie, czerwone lub różowe paski. Strój uzupełniał szeroki pas skórzany lub węższy biały, nabijany mosiężnymi gwoździkami, z przytwierdzonymi blaszkami w postaci kółek. Nakryciem głowy była czerwona rogatywka z baranim otokiem i pawim piórem.
zpit.gmina.chelm.pl

Strój damski
Strój kobiecy miał wiele odmian i wariantów. W podstawowej wersji tworzyły go elementy następujące: nakrycie głowy (wianek, chustki, chusta czepcowa), koszula, gorset i kaftan (katana), spódnica, zapaska, chusta do odziewania, obuwie i biżuteria. Młode dziewczyny w ciepłe dni chodziły z odkrytą głową, włosy zaplatały w warkocze. Wplatały w nie wstążki i wpinały kwiaty, spinki, klamry. Mężatki nosiły chusty czepcowe.
jedliniok.up.wroc.pl

Strój krakowski
Na stronie Zespołu Pieśni i Tańca Uniwersytetu Jagiellońskiego SŁOWIANKI obejrzysz galerię zdjęć tancerzy w strojach krakowskich.
slowianki.uj.edu.pl

Po krakowsku z cholewami
Pomimo powszechnej opinii o niezmienności stroju krakowskiego jego poszczególne elementy, między innymi buty, ulegały zmianom i modom.
krakow.gazeta.pl

Strój panny i mężatki
Obejrzyj galerię strojów krakowskich wykonanych przez panią Elisabeth Wachtmeister, kostiumologa, modystkę i pasjonatkę folkloru. Autorka prezentuje na swojej stronie unikalną kolekcję polskich strojów narodowych i regionalnych.
elastrojeludowe.com

Stroje krakowskie
W serwisie pracowni krawieckiej STROJE LUDOWE MISS pani Marzeny Matusiak możemy obejrzeć zdjęcia kostiumów krakowskich.
strojeludowe.ipr.pl

Kostiumy krakowskie
Kostiumy krakowskie projektuje i szyje krakowska firma PERFEKT.
perfekt.krakow.pl

Elementy stroju
Na stronie pracowni krawieckiej POLSKIE STROJE LUDOWE znajdziesz galerię zdjęć prezentujących elementy męskiego i damskiego stroju krakowskiego.
stroje.pl

Lalki w stroju krakowskim
Produkowane przez znaną w Polsce i na świecie Pracownię Lalek Regionalnych FOLKLOR w Bochni, wyróżniają się urodą strojów wykonanych w całości ręcznie.
folklor-lalki.pl

Krakowskie legendy
Każdy zna opowieść o wawelskim smoku, pokonanym przez dzielnego szewczyka Skubę. Na stronie Kraków, nasze miasto - oprócz tej najbardziej znanej - przeczytasz dziewięć innych legend, które tworzyły magiczny Kraków.
krakow.naszemiasto.pl

Krakowiak
Początkowo krakowiak był tańczony jedynie przez lud wiejski. Z czasem stał się popularny w całej Polsce i przeniknął do muzyki symfonicznej i scenicznej. Nieodzowną częścią tańca są kolorowe stroje krakowskie, dodające mu piękna, uroku i świetności.
krakowiacy.net

Na krakowską nutę
Zobacz, jak krakowiaka tańczy i śpiewa ZPiT ŚLĄSK (nagranie z roku 1986).
youtube.com

Zespół Pieśni i Tańca UJ SŁOWIANKI powstał w 1959 roku przy Katedrze Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Początek dała Zespołowi grupa studentek Wydziału Filologicznego, zorganizowana przez pracownika naukowego Z. Wagnera, zafascynowanego folklorem Słowian południowych. Grupa ta wystąpiła po raz pierwszy w grudniu 1959 roku w Klubie Międzynarodowej Prasy i Książki w Krakowie.

Oficjalna strona Zespołu Pieśni i Tańca UJ SŁOWIANKI »

Zespół Pieśni i Tańca UJ SŁOWIANKI

strój męski

kaftan
Krakowski kaftan, obok białej sukmany, stanowił najważniejszy, świadczący o zamożności element stroju. Zakładany na lnianą koszulę, był dopasowaną w talii, długą po kolana kamizelką bez rękawów, szytą z ciemnego sukna. Miał czerwone podbicie, przykryte klapkami kieszenie oraz liczne ozdoby w postaci rozmaitych guzików i chwostów, czyli pęczków związanych, równo przyciętych jedwabnych lub bawełnianych nici. Rozcięte z tyłu poły luźno zwisały od pasa w dół.

sukmana
Kosztowne, dostojne i poważne w kroju okrycia wierzchnie nosili zazwyczaj zamożni gospodarze. Krakowska sukmana, dostatnia, obszerna i długa, lekko wcięta w pasie, dołem rozkloszowana, uszyta z białego sukna, lamowana od spodu czerwonym, ze stojącym kołnierzem i czerwonymi wypustkami, zwraca dziś uwagę nie tylko ciekawym krojem i ozdobami, ale też zestawieniem barw. Dominuje tu biel i czerwień, polskie barwy narodowe.

pas
Krakowiak nosił skórzany pas gęsto nabijany ćwiekami i zapinany na mosiężną sprzączkę. Z boku zwisały, nawleczone na rzemyki, metalowe blaszki dźwięczące przy każdym kroku, zwłaszcza w tańcu, zwane z tego powodu brzękadełkami. Przy pasie mocowano nożyk oraz torebkę na krzesiwo i hubkę. Pas z brzękadełkami zakładano na kaftan, rzadziej na sukmanę.

spodnie
Zwane portkami, charakterystyczne dla odświętnego stroju jasne spodnie w cienkie, czerwone lub różowe pionowe prążki, szyto z cienkiego lnu lub bawełny, jeśli były noszone latem. Zimą wkładano jednocześnie kilka par spodni szytych z grubych tkanin lnianych. Spodnie zawsze wpuszczano w buty dbając o to, by nogawki, lekko wywinięte poniżej kolan na zewnątrz, opadały na cholewy.

buty
Na przestrzeni lat krakowskie buty ulegały różnym zmianom i modom. Zmieniał się wygląd cholewy, ilość szwów, wysokość, a także twardość. Noszono więc buty sięgające kolan, szyte z wołowej skóry, z miękką i prostą cholewą lub sztywną, ale karbowaną przy kostce i ułożoną w harmonijkę. Zakładano także buty krótsze, z wyłożonym na wierzch podszyciem górnej części cholewy. Niezależnie od tych zmian, obcasy butów miały zawsze stalowe podkówki.

krakuska
Wśród rozmaitych nakryć głowy noszonych w Krakowskiem był i czarny filcowy kapelusz, z powodu kształtu podobnego do żelaznego garnka zwany żeleźniakiem, i była też wełniana czapka magierka, ale wszystkie zdystansowała czerwona rogatywka. Szyta z czterech klinów sukna, otoczona czarnym barankiem, ozdobiona pękiem pawich piór i kolorowymi wstążkami, jest dziś utożsamiana z regionem i nazywana krakuską.

↑ do góry

strój damski

wianek
Przystrój głowy zależał od stanu cywilnego. Dziewczyny nosiły wianki ze sztucznych kwiatów. Zdobiły je spadające na plecy barwne wstążki. Nakryciem głowy mężatki była kosztowna chusta czepcowa, po raz pierwszy zakładana w czasie weselnych oczepin. Sposoby wiązania były tak różne, że rozpoznawano po nich, z jakiej wsi pochodzi ubrana w chustę kobieta.

koszula
Koszule szyto z delikatnego płótna. Miały szerokie rękawy i gustowne zdobienia w postaci haftu atłaskowego na dekolcie, karczku i mankietach. Z bielą koszuli pięknie kontrastowała czerwień korali. Naszyjniki składały się z wielu sznurów. Największe paciorki, umieszczone pośrodku, zdobiły dodatkowo srebrne okucia i krzyże. Prawdziwe korale były bardzo kosztowne, uboższe panie nosiły więc naszyjniki chlebowe, czyli imitacje wykonane z gniecionego chleba.

Gorset

fot.: Elisabeth Wachtmeister

gorset
Zakładany na koszulę gorset, szyty z aksamitu lub sukna, bywał w różnych kolorach: wiśniowym, amarantowym, szafirowym, zielonym lub czarnym. Wyszywano go kolorowym haftem o motywach roślinnych, po czym ozdabiano różnobarwnymi, błyszczącymi koralikami, cekinami, guziczkami na nóżkach, tasiemkami, chwościkami i wstążeczkami.

katana
Gorset z doszytymi rękawami nazywano kataną. Katanę szyto z aksamitu, rzadziej z sukna, i zdobiono równie bogato, jak gorset. Noszono ją w komplecie z gorsetem o podobnym kolorze i ozdobach. Poza kataną znano kilka innych rodzajów kaftanów. Jako okrycia wierzchniego używano też żupaników, sukienek, białych kożuchów i rozmaitych chust zarzucanych na ramiona, wśród których najczęściej noszono wełniane chusty w dużą kratę.

Spódnica

fot.: Elisabeth Wachtmeister

spódnica
Krakowianki nosiły jednocześnie dwie spódnice. Wierzchnia była długa i szeroka, wzorzysta, uszyta z tybetu, płótna, jedwabiu lub batystu, najczęściej w kolorze czerwonym, zielonym, niebieskim lub białym. Od wewnątrz dół podszyty był płatem innej tkaniny, co usztywniało spódnicę i chroniło przed rozdarciem. Spódnica spodnia, uszyta z białego płótna, bogato zdobiona haftem atłaskowym, pełniła rolę halki. Spódnice lekko zasłaniały odświętne czarne, sznurowane trzewiki.

zapaska
Zapaski krakowskie, nieco krótsze od spódnicy, zakrywały jej przód i boki. Szyte były z rozmaitych materiałów, najczęściej jednak z tego samego, co spódnica. Noszono także fartuszki białe, tiulowe, ozdabiane misternym haftem atłaskowym. Zdarzało się, że haft pokrywał całą powierzchnię zapaski. Do zdobienia brzegów używano również koronek.

↑ do góry


Polskie stroje ludoweŹródła
Piskorz-Branekova E., Polskie stroje ludowe, Warszawa 2006

Zgodnie z kryterium historyczno-geograficznym w książce wydzielono 7 podstawowych grup, a w ich obrębie 25 regionów. Opisanych jest i zilustrowanych 25 strojów kiedyś powszechnie noszonych przez mieszkańców wsi i małych miast. W każdym regionie oprócz historii stroju zostały omówione jego cechy charakterystyczne, podstawowe surowce, krój, zdobienia. Ukazane zostały także różnice wynikające ze zmieniającej się mody i te będące świadectwem stanu cywilnego. Podano również informacje, gdzie i kiedy takie stroje można jeszcze zobaczyć poza ekspozycjami w muzeach etnograficznych. Każdy strój zilustrowany został przynajmniej jedną fotografią oraz rysunkami lub fotografiami najbardziej typowych, reprezentatywnych elementów stroju, np. haftów. Tak bogate zilustrowanie książki było możliwe dzięki życzliwości i przychylności Dyrekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, najstarszego i największego muzeum etnograficznego w Polsce, oraz Zespołu Tańca Ludowego Harnam w Łodzi, którego członkowie prezentują wszystkie przedstawiane stroje. Publikację uzupełnia mapa Polski, na której zostały zaznaczone regiony, gdzie występują opisane ubiory.
Książka do nabycia w księgarni internetowej lideria.pl.

Strój bytomski Strój kaszubski Strój krakowski Strój kujawski Strój kurpiowski Strój lubelski Strój łowicki Strój podhalański Strój szamotulski Strój szlachecki Strój świętokrzyski Strój żywiecki
Stroje narodowe i regionalne Gry i zabawy edukacyjne dla dzieci Materiały dydaktyczne dla rodziców i nauczycieli