Strój kujawski
Strona główna serwisu

leksykon stroju kujawskiego

Leksykon podzielony jest na dwie części. W pierwszej znajdziesz omówienie charakterystycznych elementów kujawskiego stroju męskiego, w drugiej - damskiego.

Strój kujawski
Najstarsze informacje na temat stroju kujawskiego (opis i rysunki) pochodzą z lat 30. XIX w. Strój kujawski występuje w wielu odmianach, zależnych zarówno od czasu, miejsca, jak i zamożności osób. Największy rozwój stroju to koniec XIX w. do I wojny światowej.
nasze.kujawsko-pomorskie.pl

Strój ludowy Kujaw
Strój kujawski wyszedł z użycia na tyle szybko i definitywnie, że placówkom muzealnym nie udało się nawet skompletować całego zestawu. Zebrano jedynie poszczególne części stroju kujawskiego.
polskatradycja.pl

Opis stroju kujawskiego
Odzież i strój ludowy na Kujawach ma cechy właściwe szlachty i burżuazji. Ubrania szyto z dobrego gatunkowo sukna i jedwabiu, często sprowadzanego z zagranicy, dlatego były one bardzo kosztowne (jeden z najbogatszych ubiorów w Polsce).
interklasa.pl

Strój męski
Mężczyźni nosili długie sukmany z granatowego płótna, szerokie płócienne spodnie, w kolorze błękitnym lub w paski i czarne skórzane buty do połowy łydki. Latem ubierali kaftany ciemnozielone, granatowe lub czarne, które przewiązywali amarantowymi pasami. Stroje młodzieży męskiej różniły się w szczegółach od strojów dorosłych mężczyzn.
interklasa.pl

Strój damski
Strój kobiet składał się z następujących części: spódnicy ze stanem bez rękawów, gorsetu, kiecki płóciennej lub wełnianej bez stanu, kaftana lub kabatu sukiennego granatowego lub ciemnozielonego z krótką pelerynką, podszytego często barankami lub królikami, fartucha płóciennego szerokiego, chustki wełnianej na głowie, u kobiet zamężnych-czepiec z muślinu, trzewiki skórkowe czarne obszyte czerwoną lub zieloną tasiemką.
interklasa.pl

Haft kujawski
Kujawskie czepki były zawsze białe. Najpopularniejsze były wykonane z tiulu. Były też czepce batystowe, płócienne i snutkowe. Wyhaftowanie takiego czepca świadczyło o wielkim kunszcie hafciarki.
wiano.eu

Kostiumy kujawskie
Kostiumy kujawskie - i wiele innych z różnych regionów Polski - projektuje i szyje krakowska firma PERFEKT. Kostiumy można ogladać korzystając z katalogu lub wskazując wybrany region na mapie.
perfekt.krakow.pl

Stroje kujawskie
W serwisie pracowni krawieckiej STROJE LUDOWE MISS pani Marzeny Matusiak możemy obejrzeć zdjęcia kostiumów kujawskich.
strojeludowe.ipr.pl

Elementy stroju kujawskiego
Na stronie pracowni krawieckiej POLSKIE STROJE LUDOWE znajdziesz ciekawą galerię zdjęć prezentujących charakterystyczne elementy męskiego i damskiego stroju kujawskiego.
stroje.pl

Lalki w stroju kujawskim
Lalki w strojach kujawskich, produkowane przez znaną w Polsce i na świecie Pracownię Lalek Regionalnych FOLKLOR w Bochni, wyróżniające się urodą strojów wykonanych w całości ręcznie, z dokładnością i wiernością wzorom etnograficznym, można zamówić na stronie firmy.
folklor-lalki.pl

Kujawiaki
Kujawiak to trójmiarowy taniec charakteryzujący się rytmami mazurkowymi. Na Kujawach tańce kujawiakowe mają różne nazwy: ksebka, odsibka, śpiący, gładki, owczarek, okrągły. W porównaniu z innymi tańcami o rytmach mazurkowych kujawiak odznacza się stosunkowo wolniejszym tempem.
szkola.interklasa.pl

Na kujawską nutę
Posłuchaj i zobacz, jak Zespół Pieśni i tańca MAZOWSZE śpiewa i tańczy kujawiaki. Nagranie z roku 1990, Koncert z okazji 40-lecia Zespołu, Warszawa, Sala Kongresowa.
youtube.com

Zespół Pieśni i Tańca KUJAWY istnieje od 1985 roku. Jest reprezentacyjnym zespołem Włocławka. Założycielom przyświecała idea, by promować przebogate artystycznie tradycje: muzykę ludową, taniec, zwyczaje i obrzędy Kujaw. Zespół koncertuje w kraju i za granicami, stając się najlepszym ambasadorem polskiej kultury ludowej.

Oficjalna strona Zespołu Pieśni i Tańca KUJAWY »

Zespół Pieśni i Tańca KUJAWY

strój męski

jaka
Krótki, luźny kaftan zakładany na lnianą, białą koszulę nazywano jaką. Szyta z czerwonego sukna dobrego gatunku, zapinana na ozdobne guziki, miała przy szyi stojący kołnierzyk. Przód jaki, nieco dłuższy od pleców, tworzył łukowatą linię. Dla dekoracji noszono jedwabną chusteczkę zwiniętą w rulonik, wiązaną pod kołnierzykiem koszuli, z rogami wsuniętymi pod jakę.

katanka
Na jakę zakładano katankę, czyli kamizelkę bez rękawów. Znano również katanki z półrękawkiem przeznaczone dla kawalerów. Jedne i drugie szyto z granatowego sukna. Katanka miała wykładany lub stojący kołnierz, po bokach dwie kieszenie przykryte klapkami oraz zdobienia w postaci obszyć czarnym sznureczkiem. Najczęściej obszywano nim brzegi kamizelki i klapki kieszeni, czasem używano dodatkowo do wykonania na piersiach pętlic. Funkcje dekoracyjne pełniły również rzędy guzików, natomiast do zapinania służyły haftki.

pas
Wiązane na kamizelkach odświętne pasy, różowoczerwone, pąsowe lub granatowe, dziergano najczęściej z wełenek. Ręcznie wykonane pasy ceniono najbardziej, ponieważ były miękkie, elastyczne i łatwo dawały się rozciągać. Używano również pasów sztywnych, tkanych na krosnach. Pas był długi na przeszło trzy metry, więc mężczyzna mógł owinąć się nim kilkakrotnie, po czym zawiązać z przodu w dekoracyjny węzeł ze swobodnie zwisającymi końcami.

kiereja
Obszerną, fałdzistą, długą sukmanę z wykładanym kołnierzem i pelerynką zwaną kapiszonem uważano za typowy element stroju kujawskiego, nie spotykany w innych regionach Polski. Kiereja nadawała noszącemu ją mężczyźnie wyjątkowej powagi i dostojeństwa. Pod koniec wieku XIX zastąpiły ją inne rodzaje odzieży wierzchniej: czamary i płaszcze.

nakrycie głowy
Zamożni gospodarze nosili cylindry, czyli czarne pilśniowe kapelusze z wysoką główką węższą u dołu i szerszą u góry, opasaną dekoracyjną wstążką. Pozostali przywdziewali rogatywki szyte z czterech klinów sukna, otoczone czarnym lub szarym barankiem. Kawalerowie spuszczali je zawadiacko na ucho i zdobili pawim piórem. Poza tym latem noszono kapelusze słomiane, a zimą futrzane czapki wykrawanki z nausznikami.

buty
Kujawiak zakładał do odświętnego stroju skórzane buty z cholewką, która w okolicach kostki układała się w harmonijkę. Kujawskie buty miały też inną interesującą właściwość. Obcasy, podbite podkówkami, skrzyły się w tańcu, i stąd wzięła się lokalna nazwa męskiego obuwia - iskrzoki. W buty wpuszczano spodnie szyte z płótna lub sukna, zazwyczaj granatowe, czasem pasiaste.

↑ do góry

strój damski

kopka
Panny zakładały strojne szlarki, czyli paski materiału ułożone w harmonijkę i ozdobione sztucznymi kwiatami. Mężatki okrywały głowę ozdobnym czepkiem zwanym kopką. Kujawskie czepki były zawsze białe. Szyto je z tiulu, i te były najpopularniejsze, a także z batystu lub płótna. Kopki, ozdobione koronką i białym haftem, owijano zrolowaną jedwabną chustą kaczorówką. Kobiety niezamężne, które nie miały prawa nosić czepka, przysłaniały głowę wiązaną na karku chustą.

gorset
Na Kujawach tylko panny nosiły gorsety. Zakładane na odświętną koszulę, dopasowane do figury, dla ozdoby obszyte tasiemkami w innym, kontrastowym kolorze, sznurowane były wąską wstążeczką. Natomiast sznurówki podobne w kroju do gorsetów, ściślej jednak opinające kibić, nosiły wszystkie panie: starsze pod kaftanem, a młodsze jako odzież wierzchnią.

Kabat

fot.: Elisabeth Wachtmeister

kabat
Kabat, czyli sukienny kaftan podszyty wełnianą tkaniną zakładano albo na sznurówkę, albo bezpośrednio na koszulę. Noszony przez mężatki, rzadziej przez dziewczyny, był mocno dopasowany w talii. Zapinano go na haftki. Rzędy metalowych guzików naszywano jedynie dla ozdoby. Pasmanteryjne naszycia zdobiły brzegi, zapięcia i mankiety kaftanika. Najciekawszym elementem był kołnierz w kształcie pelerynki, która miękkimi fałdami opadała na ramiona i plecy.

spódnica
Kujawianki nosiły jednocześnie co najmniej trzy spódnice, a zimą nawet więcej. Najpierw zakładały czerwoną z barchanu, i ta pełniła rolę halki, następnie białą płócienną, ozdobioną haftem. Spódnica wierzchnia była najdłuższa i najszersza, latem jedwabna, zimą wełniana, w jasnych kolorach dla dziewcząt, w ciemnych dla kobiet dojrzałych. Dolną część zdobiono rzędami tasiemek z aksamitu.

zapaska
Do odświętnego ubrania mężatki i panny zakładały fartuszki zwane zapaskami. Odświętne zapaski szyto z adamaszku lub atłasu, najczęściej w niebieskim lub pąsowym kolorze. Ich ozdobą był misterny biały haft, umieszczany po bokach i na dole. Czasami zapaski pełniły rolę okrycia wierzchniego: w chłodne dni były zarzucane na głowę lub ramiona.

haft kujawski
Haft kujawski oparty jest na motywach roślinnych i kolorze białym. Wyszywano nim czepki, kryzy, kołnierzyki, białe halki, z czasem zapaski. Wyjątek stanowi haft nicią czarną na czerwonej halce. Motywy i wzory charakterystyczne dla ubioru kujawskiego, wykonywane jako haftowane części stroju, zaczęto także przenosić na obrusy, serwety i bieżniki.

↑ do góry


Polskie stroje ludoweŹródła
Piskorz-Branekova E., Polskie stroje ludowe, Warszawa 2006

Zgodnie z kryterium historyczno-geograficznym w książce wydzielono 7 podstawowych grup, a w ich obrębie 25 regionów. Opisanych jest i zilustrowanych 25 strojów kiedyś powszechnie noszonych przez mieszkańców wsi i małych miast. W każdym regionie oprócz historii stroju zostały omówione jego cechy charakterystyczne, podstawowe surowce, krój, zdobienia. Ukazane zostały także różnice wynikające ze zmieniającej się mody i te będące świadectwem stanu cywilnego. Podano również informacje, gdzie i kiedy takie stroje można jeszcze zobaczyć poza ekspozycjami w muzeach etnograficznych. Każdy strój zilustrowany został przynajmniej jedną fotografią oraz rysunkami lub fotografiami najbardziej typowych, reprezentatywnych elementów stroju, np. haftów. Tak bogate zilustrowanie książki było możliwe dzięki życzliwości i przychylności Dyrekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, najstarszego i największego muzeum etnograficznego w Polsce, oraz Zespołu Tańca Ludowego Harnam w Łodzi, którego członkowie prezentują wszystkie przedstawiane stroje. Publikację uzupełnia mapa Polski, na której zostały zaznaczone regiony, gdzie występują opisane ubiory.
Książka do nabycia w księgarni internetowej lideria.pl.

Strój bytomski Strój kaszubski Strój krakowski Strój kujawski Strój kurpiowski Strój lubelski Strój łowicki Strój podhalański Strój szamotulski Strój szlachecki Strój świętokrzyski Strój żywiecki
Stroje narodowe i regionalne Gry i zabawy edukacyjne dla dzieci Materiały dydaktyczne dla rodziców i nauczycieli