strój kujawski
leksykon

Strój kujawski

Leksykon stroju kujawskiego


Kto na Kujawach nosił kiereje, a kto kabaty? Czym są iskrzoki, a czym kopka? Tu znajdziesz opis charakterystycznych elementów męskiego i damskiego stroju kujawskiego.

Strój kujawski męski - jaka

jaka

fot. ziemiabydgoska.pl

Krótki, luźny kaftan zakładany na lnianą, białą koszulę nazywano jaką. Szyta z czerwonego sukna dobrego gatunku, zapinana na ozdobne guziki, miała przy szyi stojący kołnierzyk. Przód jaki, nieco dłuższy od pleców, tworzył łukowatą linię. Dla dekoracji noszono jedwabną chusteczkę zwiniętą w rulonik, wiązaną pod kołnierzykiem koszuli, z rogami wsuniętymi pod jakę.

Strój kujawski męski - katanka

katanka

fot. ziemiabydgoska.pl

Na jakę zakładano katankę, czyli kamizelkę bez rękawów. Znano również katanki z półrękawkiem przeznaczone dla kawalerów. Jedne i drugie szyto z granatowego sukna. Katanka miała wykładany lub stojący kołnierz, po bokach dwie kieszenie przykryte klapkami oraz zdobienia w postaci obszyć czarnym sznureczkiem. Najczęściej obszywano nim brzegi kamizelki i klapki kieszeni, czasem używano dodatkowo do wykonania na piersiach pętlic. Funkcje dekoracyjne pełniły również rzędy guzików, natomiast do zapinania służyły haftki.

Strój kujawski męski - pas

pas

fot. palukitv.pl

Wiązane na kamizelkach odświętne pasy, różowoczerwone, pąsowe lub granatowe, dziergano najczęściej z wełenek. Ręcznie wykonane pasy ceniono najbardziej, ponieważ były miękkie, elastyczne i łatwo dawały się rozciągać. Używano również pasów sztywnych, tkanych na krosnach. Pas był długi na przeszło trzy metry, więc mężczyzna mógł owinąć się nim kilkakrotnie, po czym zawiązać z przodu w dekoracyjny węzeł ze swobodnie zwisającymi końcami.

Strój kujawski męski - kiereja

kiereja

fot. ziemiabydgoska.pl

Obszerną, fałdzistą, długą sukmanę z wykładanym kołnierzem i pelerynką zwaną kapiszonem uważano za typowy element stroju kujawskiego, nie spotykany w innych regionach Polski. Kiereja nadawała noszącemu ją mężczyźnie wyjątkowej powagi i dostojeństwa. Pod koniec wieku XIX zastąpiły ją inne rodzaje odzieży wierzchniej: czamary i płaszcze.

Strój kujawski męski - iskrzoki

iskrzoki

fot. malyslask.art.pl

Kujawiak zakładał do odświętnego stroju skórzane buty z cholewką, która w okolicach kostki układała się w harmonijkę. Kujawskie buty miały też inną interesującą właściwość. Obcasy, podbite podkówkami, skrzyły się w tańcu, i stąd wzięła się lokalna nazwa męskiego obuwia - iskrzoki. W buty wpuszczano spodnie szyte z płótna lub sukna, zazwyczaj granatowe, czasem pasiaste.

Strój kujawski męski - rogatywka

rogatywka

fot. ziemiabydgoska.pl

Zamożni gospodarze nosili cylindry, czyli czarne pilśniowe kapelusze z wysoką główką węższą u dołu i szerszą u góry, opasaną dekoracyjną wstążką. Pozostali przywdziewali rogatywki szyte z czterech klinów sukna, otoczone czarnym lub szarym barankiem. Kawalerowie spuszczali je zawadiacko na ucho i zdobili pawim piórem. Poza tym latem noszono kapelusze słomiane, a zimą futrzane czapki wykrawanki z nausznikami.

Strój kujawski damski - kopka

kopka

fot. perfekt.krakow.pl

Panny zakładały strojne szlarki, czyli paski materiału ułożone w harmonijkę i ozdobione sztucznymi kwiatami. Mężatki okrywały głowę ozdobnym czepkiem zwanym kopką. Kujawskie czepki były zawsze białe. Szyto je z tiulu, i te były najpopularniejsze, a także z batystu lub płótna. Kopki, ozdobione koronką i białym haftem, owijano zrolowaną jedwabną chustą kaczorówką. Kobiety niezamężne, które nie miały prawa nosić czepka, przysłaniały głowę wiązaną na karku chustą.

Strój kujawski damski - gorset

gorset

fot. malyslask.art.pl

Na Kujawach tylko panny nosiły gorsety. Zakładane na odświętną koszulę, dopasowane do figury, dla ozdoby obszyte tasiemkami w innym, kontrastowym kolorze, sznurowane były wąską wstążeczką. Natomiast sznurówki podobne w kroju do gorsetów, ściślej jednak opinające kibić, nosiły wszystkie panie: starsze pod kaftanem, a młodsze jako odzież wierzchnią.

Strój kujawski damski - kabat

kabat

fot. strojeludowe.ipr.pl

Kabat, czyli sukienny kaftan podszyty wełnianą tkaniną zakładano albo na sznurówkę, albo bezpośrednio na koszulę. Noszony przez mężatki, rzadziej przez dziewczyny, był mocno dopasowany w talii. Zapinano go na haftki. Rzędy metalowych guzików naszywano jedynie dla ozdoby. Pasmanteryjne naszycia zdobiły brzegi, zapięcia i mankiety kaftanika. Najciekawszym elementem był kołnierz w kształcie pelerynki, która miękkimi fałdami opadała na ramiona i plecy.

Strój kujawski damski - spódnica

spódnica

fot. malyslask.art.pl

Kujawianki nosiły jednocześnie co najmniej trzy spódnice, a zimą nawet więcej. Najpierw zakładały czerwoną z barchanu, i ta pełniła rolę halki, następnie białą płócienną, ozdobioną haftem. Spódnica wierzchnia była najdłuższa i najszersza, latem jedwabna, zimą wełniana, w jasnych kolorach dla dziewcząt, w ciemnych dla kobiet dojrzałych. Dolną część zdobiono rzędami tasiemek z aksamitu.

Strój kujawski damski - zapaska

zapaska

fot. malyslask.art.pl

Do odświętnego ubrania mężatki i panny zakładały fartuszki zwane zapaskami. Odświętne zapaski szyto z adamaszku lub atłasu, najczęściej w niebieskim lub pąsowym kolorze. Ich ozdobą był misterny biały haft, umieszczany po bokach i na dole. Czasami zapaski pełniły rolę okrycia wierzchniego: w chłodne dni były zarzucane na głowę lub ramiona.

Strój kujawski damski - haft

haft

fot. perfekt.krakow.pl

Haft kujawski oparty jest na motywach roślinnych i kolorze białym. Wyszywano nim czepki, kryzy, kołnierzyki, białe halki, z czasem zapaski. Wyjątek stanowi haft nicią czarną na czerwonej halce. Motywy i wzory charakterystyczne dla ubioru kujawskiego, wykonywane jako haftowane części stroju, zaczęto także przenosić na obrusy, serwety i bieżniki.