Strój kurpiowski
Strona główna serwisu

leksykon stroju kurpiowskiego

Leksykon podzielony jest na dwie części. W pierwszej znajdziesz omówienie charakterystycznych elementów kurpiowskiego stroju męskiego, w drugiej - damskiego.

Strój kurpiowski
Strój kurpiowski, który obecnie możemy zobaczyć podczas imprez folklorystycznych, przechodził różne przeobrażenia. Tak jak w innych regionach Polski, pierwotny strój był prosty. Zarówno odświętny, jak i codzienny uszyty był z samodziału, wyrabianego na krosnach z własnego lnu lub wełny.
wiano.eu

Ludowy strój kurpiowski
Pierwotną nazwą omawianego ludu byli Puszczacy, którą oni nadali sami sobie od dzikich ostępów przez nich zamieszkiwanych. Spotykamy również nazwę Kurpie.
slesicki.w.interia.pl

Ubiór męski
Kurpiowski ubiór męski był zróżnicowany w zależności od tego, czy nosił go bartnik, czy rolnik. Najbardziej charakterystyczną częścią odzieży męskiej jest sukmana. Charakterystyczny był brązowy kolor, stojący kołnierz, z tyłu fałdy, krój cięty, szamerowanie na przodzie.
interklasa.pl

Ubiór damski
Kobiecy strój kurpiowski był o wiele barwniejszy niż męski. Na lniane koszule, przyozdobione przy kołnierzykach, mankietach bogatym haftem, nakładały panie kolorowe albo czarne gorsety tzw. wystki. Do tego różnobarwne z przewagą czerwieni spódnice w wąskie pionowe paski - kitle, spódnice w kratę lub o jednolitym kolorze nazywane mienistymi. Na takie spódnice zakładały Kurpianki fartuszki w pionowe pasy, lub białe fartuszki płócienne, ozdobione ręczną koronką. Na głowy zakładano strojne aksamitne czółenka z kiścią sztucznych różnobarwnych kwiatów z lewej strony i barwnymi wstążkami spływającymi po plecach.
dialektologia.uw.edu.pl

Chodaki, kory, kląpy...
Za obuwie do pracy i na dzień powszedni służyły dawnym mieszkańcom sporządzone w domu chodaki, kory i kląpy. Na święto jednak każdy dorosły kawaler i każda dorosła panna otrzymywali od rodziców obuwie skórzane wykonane przez szewca.
kurpie.com.pl

Kurpiowskie tradycje
Do pięknej tradycji Puszczy Zielonej należy robienie dużych palm wielkanocnych sięgających niekiedy wyskości kilku metrów.
zbojna.powiatlomzynski.pl

Kostiumy kurpiowskie
Kostiumy kurpiowskie projektuje i szyje krakowska firma PERFEKT.
perfekt.krakow.pl

Lalki w stroju kurpiowskim
Lalki w kurpiowskim stroju z Puszczy Zielonej, produkowane przez znaną w Polsce i na świecie Pracownię Lalek Regionalnych FOLKLOR w Bochni, wyróżniające się urodą strojów wykonanych w całości ręcznie, z dokładnością i wiernością wzorom etnograficznym, można zamówić na stronie firmy.
folklor-lalki.pl

Tańce kurpiowskie
Muzykalność i żywiołowość ludności kurpiowskiej można zauważyć w pieśniach i w tańcach. Tańce czy tylko przytrampywanie (przytupywanie w takt muzyki czy pieśni) stały się częścią każdej uroczystości.
interklasa.pl

ZPiT ZAWADY
Regionalny Zespół Pieśni i Tańca w Zawadach jest pierwszym zespołem powstałym na Kurpiach. Zespół ten rozpoczął swoją działalność już pod koniec lat 20-tych ubiegłego wieku.
kurpie.com.pl

ZPiT KURPIE
Członkowie założonego w 1952 roku zespołu w większości pochodzili ze wsi i terenów rozsianych na terenie Puszczy Zielonej. Z domów rodzinnych wynieśli zapamiętane melodie, tańce i przyśpiewki.
ock-ostroleka.pl

Tańce kurpiowskie
Obejrzyj tańce kurpiowskie w wykonaniu Zespółu Pieśni i Tańca LUBLIN.
youtube.com

Ludowy Zespół Artystyczny PROMNI powstał przy Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie w 1972 roku z inicjatywy studentów oraz Zofii Solarzowej, której imię nosi po dziś dzień. Dzisiaj w profesjonalnie prowadzonym zespole tańczy i śpiewa około 70 studentów SGGW i innych warszawskich uczelni wyższych, zaś muzykami kapeli są studenci i absolwenci Uniwersytetu Muzycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie oraz instrumentaliści orkiestry Sinfonia Varsovia.

Oficjalna strona LZA PROMNI im. Zofii Solarzowej SGGW w Warszawie »

Ludowy Zespół Artystyczny PROMNI im. Zofii Solarzowej SGGW w Warszawie

strój męski

lejbik
Lejbikiem lub jaką nazywano krótką do bioder, szytą z czerwonego płótna kurtkę z długimi rękawami. Mankiety, kołnierz i zapięcie z przodu były obszyte czarną tasiemką. Lejbik zakładano na białą lnianą koszulę z wykładanym kołnierzykiem. Kołnierzyk zdobiono delikatnym haftem oraz, również dla ozdoby, związywano tasiemką, najczęściej czerwoną, zwaną faforkiem.

spodnie
Zimą noszono spodnie sukienne, zimą lniane, zazwyczaj w jasnych kolorach. Jeśli zakładano do spodni skórzane buty, nogawki wpuszczano w cholewy. Kiedy ubierano łapcie lub chodaki, dolną część nogawki najpierw okręcano onucą, po czym mocowano obuwie, przywiązując je do nogi za pomocą nawłoków, czyli konopnych lub rzemiennych sznurów.

obuwie
Na co dzień noszono chodaki o drewnianej podeszwie lub łapcie plecione z lipowego łyka zwane kurpami, stąd też wywodzi się nazwa mieszkańców Puszczy Zielonej. Od święta zakładano skórzane buty z cholewami. Były one na Kurpiach rzadkością. Czasem miał je tylko jeden, najbogatszy we wsi gospodarz, stało się więc zwyczajem pożyczanie sobie butów na ważne uroczystości.

sukmana
Kurpiowska sukmana z brązowego lub szarego samodziału miała krój kontusza. Górna część, ozdobiona stojącym kołnierzem i obszyciami ze sznurka, przylegała do figury. Dół sukmany był szeroki, rozkloszowany i fałdzisty. Co ciekawe, ilość fałd świadczyła o zamożności, a niekiedy była też oznaką władzy. I tak, sukmana przeciętnego gospodarza liczyła sobie fałd kilkanaście, natomiast sukmana wójta mogła mieć ich nawet pięćdziesiąt.

nakrycie głowy
Na Kurpiach najpopularniejszym nakryciem męskiej głowy był niski, twardy, nie przepuszczający wody kapelusz. Nazywano go grzybkiem, ponieważ wyglądał jak odwrócony, obcięty w połowie grzyb, i miał ten sam kolor, co borowik. Ozdabiano go kolorową wstążką z bursztynową sprzączką. Noszono również rogatywki szyte z czarnego lub siwego sukna, ozdobione czerwonym sznureczkiem i otokiem z czarnego baranka.

dodatki do stroju
Istotne uzupełnienie stroju stanowiła dębowa laska i torba szyta ze skór zwierzęcych, obie przydatne w podróży. Ważne dla Kurpa były też fajki, krzesiwo i tabakierki, ponieważ na Kurpiach mężczyźni zażywali tabaki i powszechnie palili tytoń. Kurp prawie nigdy nie rozstawał się z fajką. Podobno tak bardzo był do niej przywiązany, że zawsze wkładano mu ją do trumny.

↑ do góry

strój damski

czółko
Dziewczęcym nakryciem głowy na Kurpiach jest czółko, typowe tylko dla tego regionu. Wykonane z papieru lub tektury oklejonej po zewnętrznej stronie aksamitem, ściśle opasuje głowę i przysłania część czoła. Zdobią go tasiemki, cekiny, koraliki, bukiet sztucznych kolorowych kwiatów z lewej strony i barwne wstążki spływające na plecy.

koszula
Koszule szyto z samodziałów tkanych w gospodarstwie domowym. Miały proste, zebrane w mankiety rękawy i owalne, wykładane kołnierzyki. W zdobieniu ważną rolę odgrywała początkowo biała prosta stebnówka umieszczana na kołnierzyku, ramionach i mankietach. Oprócz tego zdobiono koszule wąską koronką szydełkową z czerwonej nitki. Z czasem haft wzbogacono przez wprowadzenie niebieskich wyszyć i nowego ściegu zwanego kulasem.

wystek
Środkowa cześć gorsetu zwanego wystkiem była znacznie krótsza od reszty, sięgała powyżej pasa i odsłaniała koszulę. Tył wystka od pasa w górę ściśle przylegał do figury, poniżej rozszerzał się tworząc klosz z rozcięciami w kształcie klapek. Wszystkie krawędzie i rozcięcia obszywano tasiemką w kolorze kontrastującym z kolorem gorsetu. Tasiemkami biegnącymi równolegle do zapięcia ozdabiano również przód, doszywając czasem błyszczące koraliki.

spódnica
Spódnice szyto z rozmaitych tkanin samodziałowych. Noszono zatem spódnice gładkie, pasiaste, kraciaste, mieniste, wszystkie długie do kostek i ułożone w fałdki. Najciekawsze były spódnice mieniste, do których szycia używano oryginalnie tkanego materiału. Wątek i osnowę miał on w dwóch różnych kolorach, co dawało efekt połysku oraz wrażenie, że spódnica zmieniała barwę, czyli mieniła się.

zapaska
Początkowo zakładano na spódnicę wełniany fartuch w paski. Znacznie później, bo w latach dwudziestych ubiegłego wieku weszły w użycie zapaski z białego płótna. Ozdabiano je dużymi wstawkami z koronki dzierganej szydełkiem lub wyszywano w kolorowe kwiaty na obrzeżu. Innym rodzajem zapasek były zapaski naramienne, spełniające rolę odzieży wierzchniej. Zarzucane w chłodne dni na głowę lub ramiona, szyte były z grubej wełny, najczęściej w kolorowe prążki.

Biżuteria z bursztynu

fot.: Elisabeth Wachtmeister

biżuteria
Kurpianki chętnie nosiły biżuterię wykonaną z bursztynu, którego złoża znajdują się na Kurpiach w obfitości. Drogocenne pierścionki, wisiorki i inne ozdoby przekazywano z jednego pokolenia na drugie. Posiadana biżuteria świadczyła bowiem o zamożności i była istotną częścią posagu dziewczyny. Kurpianka musiała mieć przynajmniej trzy sznury korali bursztynowych, by móc dobrze wydać się za mąż.

↑ do góry


Polskie stroje ludoweŹródła
Piskorz-Branekova E., Polskie stroje ludowe, Warszawa 2006

Zgodnie z kryterium historyczno-geograficznym w książce wydzielono 7 podstawowych grup, a w ich obrębie 25 regionów. Opisanych jest i zilustrowanych 25 strojów kiedyś powszechnie noszonych przez mieszkańców wsi i małych miast. W każdym regionie oprócz historii stroju zostały omówione jego cechy charakterystyczne, podstawowe surowce, krój, zdobienia. Ukazane zostały także różnice wynikające ze zmieniającej się mody i te będące świadectwem stanu cywilnego. Podano również informacje, gdzie i kiedy takie stroje można jeszcze zobaczyć poza ekspozycjami w muzeach etnograficznych. Każdy strój zilustrowany został przynajmniej jedną fotografią oraz rysunkami lub fotografiami najbardziej typowych, reprezentatywnych elementów stroju, np. haftów. Tak bogate zilustrowanie książki było możliwe dzięki życzliwości i przychylności Dyrekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, najstarszego i największego muzeum etnograficznego w Polsce, oraz Zespołu Tańca Ludowego Harnam w Łodzi, którego członkowie prezentują wszystkie przedstawiane stroje. Publikację uzupełnia mapa Polski, na której zostały zaznaczone regiony, gdzie występują opisane ubiory.
Książka do nabycia w księgarni internetowej lideria.pl.

Strój bytomski Strój kaszubski Strój krakowski Strój kujawski Strój kurpiowski Strój lubelski Strój łowicki Strój podhalański Strój szamotulski Strój szlachecki Strój świętokrzyski Strój żywiecki
Stroje narodowe i regionalne Gry i zabawy edukacyjne dla dzieci Materiały dydaktyczne dla rodziców i nauczycieli