strój kurpiowski
leksykon

Strój kurpiowski

Leksykon stroju kurpiowskiego


Czym jest czółko, a czym wystek? Co to takiego grzybek? Tu znajdziesz opis charakterystycznych elementów męskiego i damskiego stroju kurpiowskiego.

Strój kurpiowski męski - lejbik

lejbik

fot. dialektologia.uw.edu.pl

Lejbikiem lub jaką nazywano krótką do bioder, szytą z czerwonego płótna kurtkę z długimi rękawami. Mankiety, kołnierz i zapięcie z przodu były obszyte czarną tasiemką. Lejbik zakładano na białą lnianą koszulę z wykładanym kołnierzykiem. Kołnierzyk zdobiono delikatnym haftem oraz, również dla ozdoby, związywano tasiemką, najczęściej czerwoną, zwaną faforkiem.

Strój kurpiowski męski - spodnie

spodnie

fot. fotogalerie.pl

Zimą noszono spodnie sukienne, zimą lniane, zazwyczaj w jasnych kolorach. Jeśli zakładano do spodni skórzane buty, nogawki wpuszczano w cholewy. Kiedy ubierano łapcie lub chodaki, dolną część nogawki najpierw okręcano onucą, po czym mocowano obuwie, przywiązując je do nogi za pomocą nawłoków, czyli konopnych lub rzemiennych sznurów.

Strój kurpiowski męski - kurpy

kurpy

fot. skleptaneczny.com.pl

W dzień powszedni noszono chodaki o drewnianej podeszwie lub łapcie plecione z lipowego łyka zwane kurpami, stąd też wywodzi się nazwa mieszkańców Puszczy Zielonej. Od święta zakładano skórzane buty z cholewami. Były one na Kurpiach rzadkością. Czasem miał je tylko jeden, najbogatszy we wsi gospodarz, stało się więc zwyczajem pożyczanie sobie butów na ważne uroczystości.

Strój kurpiowski męski - sukmana

sukmana

fot. kadzidlo.pl

Kurpiowska sukmana z brązowego lub szarego samodziału miała krój kontusza. Górna część, ozdobiona stojącym kołnierzem i obszyciami ze sznurka, przylegała do figury. Dół sukmany był szeroki, rozkloszowany i fałdzisty. Co ciekawe, ilość fałd świadczyła o zamożności, a niekiedy była też oznaką władzy. I tak, sukmana przeciętnego gospodarza liczyła sobie fałd kilkanaście, natomiast sukmana wójta mogła mieć ich nawet pięćdziesiąt.

Strój kurpiowski męski - grzybek

grzybek

fot. stroje.pl

Na Kurpiach najpopularniejszym nakryciem męskiej głowy był niski, twardy, nie przepuszczający wody kapelusz. Nazywano go grzybkiem, ponieważ wyglądał jak odwrócony, obcięty w połowie grzyb, i miał ten sam kolor, co borowik. Ozdabiano go kolorową wstążką z bursztynową sprzączką. Noszono również rogatywki szyte z czarnego lub siwego sukna, ozdobione czerwonym sznureczkiem i otokiem z czarnego baranka.

Strój kurpiowski męski - fajka

fajka

fot. fajka.net.pl

Ważne dla Kurpa były fajki, krzesiwo i tabakierki, ponieważ na Kurpiach mężczyźni zażywali tabaki i powszechnie palili tytoń. Kurp prawie nigdy nie rozstawał się z fajką. Podobno tak bardzo był do niej przywiązany, że zawsze wkładano mu ją do trumny. Istotne uzupełnienie stroju stanowiła dębowa laska i torba szyta ze skór zwierzęcych, obie przydatne w podróży.

Strój kurpiowski damski - czółko

czółko

fot. stroje.pl

Dziewczęcym nakryciem głowy na Kurpiach jest czółko, typowe tylko dla tego regionu. Wykonane z papieru lub tektury oklejonej po zewnętrznej stronie aksamitem, ściśle opasuje głowę i przysłania część czoła. Zdobią go tasiemki, cekiny, koraliki, bukiet sztucznych kolorowych kwiatów z lewej strony i barwne wstążki spływające na plecy.

Strój kurpiowski damski - koszula

koszula

fot. perfekt.krakow.pl

Koszule szyto z samodziałów tkanych w gospodarstwie domowym. Miały proste, zebrane w mankiety rękawy i owalne, wykładane kołnierzyki. W zdobieniu ważną rolę odgrywała początkowo biała prosta stebnówka umieszczana na kołnierzyku, ramionach i mankietach. Oprócz tego zdobiono koszule wąską koronką szydełkową z czerwonej nitki. Z czasem haft wzbogacono przez wprowadzenie niebieskich wyszyć i nowego ściegu zwanego kulasem.

Strój kurpiowski damski - wystek

wystek

fot. dialektologia.uw.edu.pl

Środkowa cześć gorsetu zwanego wystkiem była znacznie krótsza od reszty, sięgała powyżej pasa i odsłaniała koszulę. Tył wystka od pasa w górę ściśle przylegał do figury, poniżej rozszerzał się tworząc klosz z rozcięciami w kształcie klapek. Wszystkie krawędzie i rozcięcia obszywano tasiemką w kolorze kontrastującym z kolorem gorsetu. Tasiemkami biegnącymi równolegle do zapięcia ozdabiano również przód, doszywając czasem błyszczące koraliki.

Strój kurpiowski damski - spódnica

spódnica

fot. perfekt.krakow.pl

Spódnice szyto z rozmaitych tkanin samodziałowych. Noszono zatem spódnice gładkie, pasiaste, kraciaste, mieniste, wszystkie długie do kostek i ułożone w fałdki. Najciekawsze były spódnice mieniste, do których szycia używano oryginalnie tkanego materiału. Wątek i osnowę miał on w dwóch różnych kolorach, co dawało efekt połysku oraz wrażenie, że spódnica zmieniała barwę, czyli mieniła się.

Strój kurpiowski damski - zapaska

zapaska

fot. dialektologia.uw.edu.pl

Początkowo zakładano na spódnicę wełniany fartuch w paski. Znacznie później, bo w latach dwudziestych ubiegłego wieku weszły w użycie zapaski z białego płótna. Ozdabiano je dużymi wstawkami z koronki dzierganej szydełkiem lub wyszywano w kolorowe kwiaty na obrzeżu. Innym rodzajem zapasek były zapaski naramienne, spełniające rolę odzieży wierzchniej. Zarzucane w chłodne dni na głowę lub ramiona, szyte były z grubej wełny, najczęściej w kolorowe prążki.

Strój kurpiowski damski - korale

korale

fot. strojeludowe.ipr.pl

Kurpianki chętnie nosiły biżuterię wykonaną z bursztynu, którego złoża znajdują się na Kurpiach w obfitości. Drogocenne pierścionki, wisiorki i inne ozdoby przekazywano z jednego pokolenia na drugie. Posiadana biżuteria świadczyła bowiem o zamożności i była istotną częścią posagu dziewczyny. Kurpianka musiała mieć przynajmniej trzy sznury korali bursztynowych, by móc dobrze wydać się za mąż.