strój lubelski
leksykon

Strój lubelski

Leksykon stroju lubelskiego


Czym są dętki, a czym okienka? Jak zbudowana jest humełka? Tu znajdziesz opis charakterystycznych elementów męskiego i damskiego stroju lubelskiego.

Strój lubelski męski - koszula

koszula

fot. strojeludowe.ipr.pl

Białe męskie koszule z cienkich lnianych samodziałów miały proste rękawy zebrane w mankiety oraz wykładany kołnierzyk. Ozdabiano je wyszyciami, w XIX wieku białą stebnówką, później kolorowym haftem krzyżykowym. Wyszycia umieszczano przy rozcięciu na piersiach, na kołnierzyku i mankietach oraz nad dolnym brzegiem koszuli. Koszulę, co charakterystyczne dla stroju lubelskiego, noszono wykładaną na spodnie. Bezpośrednio na koszuli upinano też ozdobny pas.

Strój lubelski męski - kaftan

kaftan

fot. folklor.pl

Krótki kaftan, siegający nieco poniżej talii, szyto najczęściej z ciemnej satyny, czasem z weluru. Jego przody po obu stronach zapięcia, a także dwuczęściowy kołnierzyk i mankiety obszywane były pasami aksamitu. Wycinano w nich niewielkie otwory zwane okienkami, pod które podkładano kolorowe tasiemki. Kaftan ozdabiano też pasowo ułożonymi wstążeczkami, metalowymi i wełnianymi nićmi.

Strój lubelski męski - pas

pas

fot. ziemiazywiecka.pl

Welurowe pasy weszły w skład stroju męskiego sto lat temu. Zapinano je na haftki, przysłonięte dużą szlufką z tej samej tkaniny, co pas. Długość pasa odpowiadała obwodowi talii właściciela, zaś wysokość rzadko przekraczała 15 cm. Pasy welurowe bogato dekorowano, używając do zdobienia rozmaitych tasiemek, wstążek, cekinów, szklanych paciorków, metalowych i wełnianych nici oraz okienek, które powstawały przez wycinanie w tkaninie otworków i podkładanie pod nie kolorowych wstążek.

Strój lubelski męski - spodnie

spodnie

fot. ziemiazywiecka.pl

Spodnie do stroju odświętnego szyto z sukna kupowanego w mieście. Najczęściej były ciemnego koloru, czarne lub granatowe, o prostym miejskim kroju. Wzdłuż zewnętrznych szwów nogawek przyszywano zielony lub czerwony sznureczek. Spodnie noszono wpuszczone w wysokie buty z cholewami karbowanymi w okolicy kostki. Obcasy zawsze podkuwano.

Strój lubelski męski - kapelusz

kapelusz

fot. zespolslask.pl

Niezależnie od pory roku, Lublinianin nosił słomiany kapelusz. Kawaler ozdabiał go wstążką, którą laminowno brzegi i opasywano główkę, a ponadto czerwonym i zielonym sznurkiem, pękiem kwiatów, pawim piórem i niekiedy broszką. Z innych okryć głowy zimą noszono wełniane magierki dziergane na drutach, zwane ślachmycami, oraz futrzane czapki śpiczaste, w których gustowali młodsi mężczyźni.

Strój lubelski damski - wianek

wianek

fot. perfekt.krakow.pl

Nakrycie głowy informowało o stanie cywilnym kobiety. Dziewczyny nosiły wianki, młode mężatki humełki, a kobiety starsze - chusty. Konstrukcja humełki była niezwykle misterna. Na drewnianą lipową obręcz naciągano czepek z białych nici. Obręcz owijano wstążką, po czym trzykrotnie wąskim pasem płótna, czyli szmatką pokrytą haftem. Końce szmatki wysuwano do góry. W tyle przypinano pęk złotych niteczek z cekinami i paciorkami. Poniżej spływały na plecy wielobarwne, podwójnie złożone wstążki.

Strój lubelski damski - koszula

koszula

fot. wiano.eu

Koszule damskie szyto z białych płócien bawełnianych. Miały szerokie rękawy zebrane w wąskie mankiety oraz prosty, wykładany kołnierzyk, który związywano czerwoną lub zieloną tasiemką. Rękawy, mankiety i kołnierzyk zdobiły wyszycia haftem krzyżykowym o motywach geometrycznych, z dominacją białego, czerwonego, niebieskiego i żółtego koloru.

Strój lubelski damski - gorset

gorset

fot. strojeludowe.pl

Lubelskie gorsety szyto z aksamitu, najczęściej czarnego, wiśniowego, zielonego lub fioletowego. Do pasa ściśle opinały figurę, a poniżej doszywano kilkanaście klapek, które opadały na biodra. Do zdobienia używano tasiemek, wstążeczek, koronek, metalowych nici, cekinów i koralików. Wszystkie te ozdoby tworzyły z przodu pionowe linie, w pasie linię poziomą, a także okalały pachy, dekolt i krawędzie klapek. Gorset sznurowano czerwoną i zieloną tasiemką.

Strój lubelski damski - kaftan

kaftan

fot. slowianki.uj.edu.pl

Kobiety zamężne oprócz gorsetów nosiły także kaftany z ogonkiem. Szyte z cienkich, dobrej jakości wełenek, najczęściej w kolorze zielonym lub czerwonym, były bogato zdobione na przodzie, u dołu i na mankietach cekinami, koralikami, błyszczącymi tasiemkami, wstążeczkami i pasami aksamitu. Boczne brzegi pasów wycinano w okienka i podkładano pod nie jasnej barwy tasiemki. Kaftan sięgał do pasa i zapinany był na haftki lub porcelanowe guziki.

Strój lubelski damski - spódnica

spódnica

fot. perfekt.krakow.pl

Obszerne, suto marszczone w pasie spódnice szyto z gładkich wełenek, najczęściej w różnych odcieniach pomarańczowego, niebieskiego lub zielonego koloru. Dół wykończony był pasem ciemnego aksamitu, który nie tylko zdobił, ale też usztywniał i wzmacniał spódnicę. Powyżej na całym obwodzie naszywano barwne i błyszczące tasiemki w jasnych kolorach, najczęściej niebieskie, zielone, żółte i białe.

Strój lubelski damski - zapaska

zapaska

fot. stroje.pl

Typowa dla stroju lubelskiego była zapaska, szeroka na przeszło dwa metry, a przy tym bardzo krótka. Zapaska, suto marszczona w pasie, okalała całą figurę. Najczęściej szyto ją z czarnych, niebieskich, zielonych i pomarańczowych tkanin. Dolny brzeg obszyty był koronką, a powyżej naszywano - tak jak na spódnicę - kolorowe, błyszczące wstążeczki i tasiemki.

Strój lubelski damski - korale

korale

fot. folklor.pl

Obok wstążek, najważniejszymi ozdobami stroju kobiecego były korale. Najwyżej ceniono naturalne czerwone, były one jednak bardzo drogie, dlatego używano imitacji. Sztuczne korale nazywano dętkami, ponieważ były szklane, a w środku puste. Choć łatwo się tłukły, były chętnie noszone. Ich długie sznury zasłaniały przód koszuli i częściowo gorset.