Strój świętokrzyski
Strona główna serwisu

leksykon stroju świętokrzyskiego

Leksykon podzielony jest na dwie części. W pierwszej znajdziesz omówienie charakterystycznych elementów świętokrzyskiego stroju męskiego, w drugiej - damskiego.

Kieleckie stroje ludowe
W regionie świętokrzyskim, kiedy podstawą gospodarki było rolnictwo, tkactwo stanowiło jedną z nielicznych zajęć o innym charakterze. Była to dziedzina, którą zajmowały się głównie kobiety. Wełniane stroje przeznaczane były na odświętne okazje, podczas gdy tkaniny lniane noszono na co dzień.
kieleckie.net

Strój świętokrzyski
Reprezentatywny dla regionu odświętny ubiór świętokrzyski wyróżnia czerwono-czarny pasiak i brązowa sukmana ozdobiona aplikacją z czerwonej wełny na niebieskich bądź granatowych wyłogach i mankietach.
mnki.pl

Opis stroju
Strój męski: sukmana, czapka rogatywka, obuwie skórzane na wysokim obcasie lub rosyjskie wojskowe, kupowane od żołnierzy.
Strój damski: gorset z baskinką, chustka lub czepek, zapaskai. Pończochy (głównie białe) noszono rzadko, a najczęściej tylko do ślubu.
interklasa.pl

Strój męski
Ubiór świąteczny stanowiły: koszula z białego płótna, zdobiona często czerwoną nicią, a pod brodą zawiązaną czerwoną tasiemką. Spodnie płócienne farbowano na czarno lub granatowo. Wierzchnim ubiorem mężczyzn była brązowa sukmana z klapą z lewej strony i stojącym kołnierzem. Na nogi zakładano wysokie buty skórzane. Za nakrycie głowy służyły czapki: rogatywki, wysokie czapki obszyte futrem, lub kaszkiety.
gwarypolskie.uw.edu.pl

Strój damski
Świętokrzyski strój kobiecy występował na terenie rozciągającym się po obu stronach grzbietu Łysogór. Jego odświętnym elementem był krótki gorset, wykończony baskinką lub kaletkami i bogato zdobiony cekinami, koralikami lub wstążeczkami. Pod nim noszono najczęściej lnianą koszulę, której kołnierz i mankiety zdobił haft oraz obszycia czerwoną koronką. Jednak najbardziej wyróżniała strój świętokrzyski wełniana, pasiasta, czarno-czerwona zapaska, noszona w chłodne dni na ramionach.
pik.kielce.pl

Świętokrzyskie zapaski
Charakterystycznym elementem w ubiorze kobiecym jest zapaska. Noszono dwojakiego rodzaju zapaski o zróżnicowanym układzie pionowych prążków: przedsobne (na spódnicy) i naramienne, okrywające ramiona. W końcu XIX w. ustalił się typ czerwono-czarnej zapaski charakterystycznej dla Gór Świętokrzyskich. Dobrze utkana zapaska naramienna, jako ciepłe i praktyczne okrycie, chroniła nie tylko przed chłodem, ale także przed deszczem, a nawet śniegiem. W latach 70. ubiegłego wieku powszechnie nosiły je jeszcze starsze kobiety - zimą nakładały je na inne wierzchnie okrycie.
wiano.eu

Świętokrzyskie legendy
Charakterystyczną pasiastą zapaskę nosi nawet maskotka regionu - Baba Jaga, znana z legend mieszkanka Gór Świętokrzyskich.
nowaslupia.pl

Region świętokrzyski
Kostiumy świętokrzyskie projektuje i szyje krakowska firma PERFEKT.
perfekt.krakow.pl

Stroje świętokrzyskie
W serwisie pracowni krawieckiej STROJE LUDOWE MISS pani Marzeny Matusiak możemy obejrzeć zdjęcia kostiumów świętokrzyskich.
strojeludowe.ipr.pl

Lalki świętokrzyskie
Obejrzyj lalki w stroju świętokrzyskim, produkowane przez Pracownię Lalek Regionalnych FOLKLOR w Bochn.
folklor-lalki.pl

Akwarelki świętokrzyskie
Zobacz i posłuchaj fragment występu ZPiT KIELCE. Członkowie zespołu prezentują skoczne Akwarelki świętokrzyskie.
pik.kielce.pl

Zespół Pieśni i Tańca KIELCE istnieje od 1973 roku. Skupia amatorów, entuzjastów tańca, śpiewu, folkloru oraz tradycji narodowych. W repertuarze ma także, oprócz ludowych utworów regionu świętokrzyskiego, pieśni i tańce z terenu całego kraju. Obecnie grupa liczy 30 osób - entuzjastów muzyki ludowej i tańca, którzy doskonalą swoje umiejętności podczas zajęć choreograficznych, rytmicznych i muzycznych. Członkowie ZPiT KIELCE to uczniowie gimnazjów, liceów oraz uczelni wyższych, pragnący rozwijać swoją pasję, predyspozycje oraz potrzebę poczucia wspólnoty, przyczyniając się tym samym do upowszechniania kultury ludowej regionu.

Zespół Pieśni i Tańca KIELCE, Portal Informacji Kulturalnej województwa świętokrzyskiego »

Zespół Pieśni i Tańca KIELCE

strój męski

koszula
Koszule szyto z dobrze bielonego samodziału. Początkowo zakładano je na spodnie. Były wówczas długie, nie miały kołnierza, związywano je tasiemką zwaną rzeszotką. U progu XX wieku koszule znacznie skrócono, ponieważ zmienił się sposób ich noszenia - wpuszczano je teraz w spodnie. Pojawiły się też kołnierzyki, guziki i mankiety. Używany wcześniej do zdobienia haft płaski urozmaicono krzyżykowym.

lejbik
Bezpośrednio na koszulę zakładano krótką wełnianą kamizelkę zwaną lejbikiem. Miała prosty krój, przy szyi niewielkie wycięcie, zapinano ją na guziki. Jeśli guziki naszywano w trzech rzędach, do zapinania służył tylko środkowy, pozostałe pełniły rolę ozdoby. Najczęściej lejbiki noszono jako odzież wierzchnią, rzadziej ubierano je pod kaftan zwany spencerkiem. W tym drugim przypadku kaftana nie zapinano, by lejbik był dobrze widoczny.

sukmana
Noszona przez żonatych gospodarzy sukmana, szyta z grubego sukna samodziałowego, miała kontuszowy krój, wcięcie w pasie, rozkloszowany dół i stojący kołnierz. Cechowała ją tylko jedna, skośna klapka zwana siekaczem, ozdobiona czerwoną aplikacją i niebieskim sznurkiem. Rzadziej noszono sukmany z dwiema klapkami. Przody i mankiety zdobił szamerunek z ręcznie wyplatanych kolorowych sznurków.

nakrycie głowy
W XIX stuleciu powszechnie noszono czapki rogatywki zwane czapkami w cztery światy, szyte z czterech klinów sukna samodziałowego i otoczone czarnym barankiem. Latem osłaniano głowy dużymi kapeluszami ze słomy, które przystrajano zawiązaną w kokardę wstążką. Podczas I wojny światowej używano już niskich, okrągłych czapek z lakierowanym daszkiem, czyli maciejówek wzorowanych na czapkach legionistów.

buty
Odświętne buty szyto z dobrej skóry. Wyróżniały się sztywną cholewą i wysokim obcasem. Karbowane w okolicy kostki w harmonijkę złożoną z kilku, czasem nawet siedmiu fałd, układane były na specjalnych drewnianych prawidłach. Często kupowano je od żołnierzy lub zatrzymywano po odbyciu służby wojskowej. Noszono również obuwie z miękkiej skóry bydlęcej zwanej juchtem. Tego typu buty, co ciekawe, nie były dopasowane do nogi, nie odróżniano buta lewego od prawego, więc dwa tworzące parę miały ten sam kształt.

↑ do góry

strój damski

chusta
Noszone przez panny i mężatki odświętne wełniane chusty, często czerwone lub zielone w kolorowe kwiaty, miały wszystkie boki wykończone plecioną siateczką i frędzlami. Chusty wiązano do tyłu w luźny węzeł. Panny po bokach przypinały dla ozdoby kwiaty, a mężatki zakładały pod chusty siatkowe czepce. Do pracy zakładano tańsze chusty z perkalu.

koszula
Białe koszule, szyte z płótna, pierwotnie nie miały kołnierza, tylko oszewkę. Płytkie rozcięcie z przodu koszuli, zawiązywane czerwoną wstążeczką, ułatwiało ubieranie. Z czasem pojawił się wykładany kołnierzyk i mankiety przy rękawach. Koszule zdobiono haftem, początkowo białym angielskim, który nazywano na Kielecczyźnie okrągłym, później wprowadzono haft krzyżykowy, przeważnie czerwono-niebieski o motywach geometrycznych.

gorset
W regionie świętokrzyskim znano kilka różnych rodzajów gorsetów, ale najchętniej noszono gorsecik z baskinką. Gorsecik był krótki, sięgał bowiem zaledwie do pasa, i tylko drobne zakładki baskinki przykrywały spódnicę. Szyto go z dobrej jakości cienkiej wełenki w ciemnym kolorze. Przód gorsetu zdobił haft oraz wstążka używana do sznurowania.

spódnica
Pasiaste lub jednokolorowe spódnice szyto początkowo z samodziałów. Później weszły w użycie lekkie wełenki fabryczne. Na przestrzeni lat zmieniała się kolorystyka spódnic, najczęściej jednak spotykanym zestawieniem barw była czerwień i czerń. Spódnice układano w drobne fałdki, dolną krawędź podszywano wełnianą taśmą zwaną szczoteczką i drobnym sznureczkiem kręconym z wełny.

zapaska
Zapaski pełniące rolę fartucha szyto przede wszystkim z wełnianych samodziałów. Używano tkanin w rozmaitych odcieniach czerwieni z podłużnymi czarnymi prążkami o różnej szerokości i gęstości, zależnej od lokalnej mody. Zapaski pasiaste zakładano do spódnic samodziałowych w paski lub gładkich. Znano również białe zapaski płócienne, bogato zdobione rozszyciami z koronki, haftem ażurowym i białym haftem angielskim.

zapaska naramienna
Zapaski zarzucane na ramiona, tak charakterystyczne dla regionu, szyto podobnie jak te do pasa, a więc z pasiastego samodziału. Różnica polegała jedynie na tym, że były szersze i większe. Zarzucane niczym peleryna na ramiona lub głowę, dobrze chroniły przed wiatrem, deszczem lub śniegiem. Jeszcze w latach siedemdziesiątych XX wieku zapaski naramienne powszechnie nosiły starsze kobiety, zimą nakładając je na inne wierzchnie okrycia.

korale
Najcenniejsze i najbardziej pożądane były naszyjniki z prawdziwych korali. Zazwyczaj noszono kilka sznurów, czasem nawet siedem, przywiązując do najdłuższego medalik, krzyżyk lub błyskotki. Posiadanie prawdziwych korali świadczyło o dobrobycie i bogactwie. Mniej zamożne kobiety nosiły imitacje, najczęściej twarde koraliki w czerwonym kolorze zwane kamieniakami.

↑ do góry


Polskie stroje ludoweŹródła
Piskorz-Branekova E., Polskie stroje ludowe, Warszawa 2006

Zgodnie z kryterium historyczno-geograficznym w książce wydzielono 7 podstawowych grup, a w ich obrębie 25 regionów. Opisanych jest i zilustrowanych 25 strojów kiedyś powszechnie noszonych przez mieszkańców wsi i małych miast. W każdym regionie oprócz historii stroju zostały omówione jego cechy charakterystyczne, podstawowe surowce, krój, zdobienia. Ukazane zostały także różnice wynikające ze zmieniającej się mody i te będące świadectwem stanu cywilnego. Podano również informacje, gdzie i kiedy takie stroje można jeszcze zobaczyć poza ekspozycjami w muzeach etnograficznych. Każdy strój zilustrowany został przynajmniej jedną fotografią oraz rysunkami lub fotografiami najbardziej typowych, reprezentatywnych elementów stroju, np. haftów. Tak bogate zilustrowanie książki było możliwe dzięki życzliwości i przychylności Dyrekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, najstarszego i największego muzeum etnograficznego w Polsce, oraz Zespołu Tańca Ludowego Harnam w Łodzi, którego członkowie prezentują wszystkie przedstawiane stroje. Publikację uzupełnia mapa Polski, na której zostały zaznaczone regiony, gdzie występują opisane ubiory.
Książka do nabycia w księgarni internetowej lideria.pl.

Strój bytomski Strój kaszubski Strój krakowski Strój kujawski Strój kurpiowski Strój lubelski Strój łowicki Strój podhalański Strój szamotulski Strój szlachecki Strój świętokrzyski Strój żywiecki
Stroje narodowe i regionalne Gry i zabawy edukacyjne dla dzieci Materiały dydaktyczne dla rodziców i nauczycieli