Strój żywiecki
Strona główna serwisu

leksykon stroju żywieckiego

Leksykon podzielony jest na dwie części. W pierwszej znajdziesz omówienie charakterystycznych elementów żywieckiego stroju męskiego, w drugiej - damskiego.

Mieszczański strój żywiecki
Strój żywiecki nie jest strojem góralskim ani regionalnym, jest noszony wyłącznie przez mieszczan. Ponadto strój ten związany jest tylko z jednym miejscem - Żywcem.
odkrywajacslask.wordpress.com

Strój żywiecki
Pod koniec XIX wieku mieszkańcy miasta Żywca jako nieliczni w całej Galicji nie ulegli nowoczesnej modzie fabrycznej i zaczęli ostentacyjnie nosić swoje tradycyjne stroje.
mck.zywiec.pl

Strój mieszczan żywieckich
Mieszczański strój żywiecki w swojej ostatecznie formie ukształtował się w połowie XIX wieku i funkcjonuje do dnia dzisiejszego. W żywieckim stroju można wyróżnić starsze i młodsze elementy sięgające renesansu i baroku oraz XIX - wiecznych. Szczególnie okazale prezentują się stroje kobiece, których największą ozdobę stanowią elementy ręcznie haftowane na tiulu takie jak fartuchy, łoktusze i chusty.
zywiec.pl

Strój męski
Męski strój żywiecki, mniej efektowny niż kobiecy, składa się z żupanu kolorowego lub czarnego, przepasanego szerokim pasem podobnym do pasów słuckich, kolorowej konfederatki i butów z cholewami. Strój raczej prosty, nie licząc bogatych pasów.
mateo.lo-zywiec.pl

Strój damski
Piękny strój nadaje mieszczkom żywieckim nieodparty urok. Na cztery ukrochmalone i sztywno uprasowane halki wkładają one adamaszkową lub atłasową spódnicę, na nią gorset w kolorze spódnicy ozdobiony haftem. Fartuch, biegnąca dookoła szyi kryza i łoktusza - chusta okrywająca plecy i ramiona - zrobione są z ręcznie haftowanego tiulu w motywy roślinne. Strój uzupełniają białe pończochy i czółenka oraz 3 sznury czerwonych korali i wstażki w kolorach kontrastujących ze spódnicą.
zespolpilsko.pl

Haft na tiulu
Najważniejszym elementem, który ubiór mieszczan żywieckich uczynił jednym z najpiękniejszych strojów polskich, było włączenie do niego haftów na tiulu. Haft na tiulu znany był w I poł. XIX w. (świadczą o tym obrazy malowane przez cechowych i ludowych malarzy żywieckich). Haft na tiulu w stroju żywieckim nie osiągnąłby takiego poziomu artystycznego i bogactwa wzorów, gdyby nie żywe w środowisku mieszczańskim tradycje hafciarskie i koronkarskie.
nsik.com.pl

Haft żywiecki
Najbardziej pracowitym elementem stroju żywieckiego, stanowiącym o kunszcie i talencie żywczanek, są hafty tworzące damski strój żywiecki. Żywiecki haft na bawełnianym tiulu to misterne ornamenty roślinne i kwiaty. Spotkać go można na starych mieszczańskich strojach żywieckich, chustach, obrusach, serwetach. Hafty na tiulu są swego rodzaju elementem sztuki. Hafty żywieckie mogą przyjmować postać nawet i obrazów, które z niesamowitą dbałością o każdy detal wykonuje się przez bardzo długi czas.
rapaw.pl

Z czego słynie Żywiec...
Miasto Żywiec szczyci się mieszczańskimi tradycjami. W zbiorach muzealnych można obejrzeć dokumenty miejskich przywilejów, pamiątki po cechach rzemieślniczych, a także piękne bogato zdobione stroje żywieckich mieszczan.
zywiec.pl

Lalki w stroju żywieckim
Produkowane przez znaną w Polsce i na świecie Pracownię Lalek Regionalnych FOLKLOR w Bochni, wyróżniają się urodą strojów wykonanych w całości ręcznie.
folklor-lalki.pl

Polonez żywiecki
Posłuchaj poloneza w wykonaniu Zespołu Pieśni i Tańca ZIEMIA ŻYWIECKA.
ziemiazywiecka.pl

Tańce żywieckie
Zobacz dostojne tańce mieszczan żywieckich w mistrzowskim wykonaniu Zespołu Pieśni i Tańca ŚLĄSK (nagranie z roku 1986).
youtube.com

Zespół Pieśni i Tańca ZIEMIA ŻYWIECKA jest godnym reprezentantem popularyzującym wartości kultury regionu, poprzez prezentację niepowtarzalnego piękna obrzędów, strojów, pieśni i tańca, starając się zachować ich tradycyjną formę przystosowaną do prezentacji scenicznych i opracowaną artystycznie.

Oficjalna strona Zespołu Pieśni i Tańca ZIEMIA ŻYWIECKA »

Zespół Pieśni i Tańca ZIEMIA ŻYWIECKA

strój męski

żupan
Żupan zakładano na białą koszulę i spodnie. Wzorowany na szlacheckim, był od niego nieco krótszy. Szyto go ze szlachetnych tkanin, najczęściej z aksamitu, jedwabiu, atłasu i adamaszku. Miał długie rękawy i stojący kołnierzyk. Do linii pasa zapinany był na rząd ozdobnych guzików zwanych pągwicami. Wiązano go jedwabnym pasem, po czym zakładano czamarę.

czamara
Okrycie wierzchnie o kroju kontusza zwano czamarą. Szyta z fabrycznego sukna, najczęściej granatowa lub czarna, była w talii dopasowana, dół miała lekko rozkloszowany i ułożony w fałdy. Po obu stronach przodu przyszywano jedwabne, pasmanteryjne pętlice i guziki oplatane jedwabną nicią. Pełniły one rolę eleganckich ozdób, ponieważ czamary zazwyczaj nie zapinano, by nie zasłaniać żupana i pasa. Czamarę zdobił również dwuczęściowy, wykładany kołnierz.

pas
Męski strój żywiecki, chociaż wzorowany na szlacheckim, był raczej stonowany, poważny i skromny. Wyjątek stanowił pas, który wiązano na żupanie. Używano słynnych, niezwykle bogatych pasów słuckich. Były one jedwabne, przetykane złotą nicią, ozdobione wyszyciami i zakończone dekoracyjnymi frędzlami. Długim na blisko pięć metrów pasem okręcano się trzykrotnie. Końce związane w węzeł zwisały swobodnie po lewej stronie ciała. Ponieważ pasy miały dwie strony różniące się kolorystyką i zdobieniami, na wierzch odwracano raz jedną, raz drugą. Dawało to wrażenie użycia innego pasa.

rogatywka
Najczęściej wybieranym okryciem głowy była rogatywka, zwana czasem czamarką. Szyta z czterech klinów aksamitu lub dobrej jakości sukna, otoczona czarnym barankiem, była miękka i dość wysoka, w kolorze odpowiadającym żupanowi. Wyglądem przypominała wojskowe czapki z końca osiemnastego wieku. Noszono ją lekko zsuniętą na prawą skroń.

spodnie i dodatki do stroju
Zazwyczaj noszono spodnie w ciemnych kolorach, szyte z tej samej materii, co czamary. Nogawki wpuszczano w cholewy czarnych, skórzanych butów karbowanych w okolicy kostki. Strój uzupełniała biżuteria wzorowana na klejnotach szlacheckich. Ozdobnym guzem spinano pod szyją żupan. Zamiast guza używano czasem spinek z orzełkami. Noszono również sygnety na palcach.

↑ do góry

strój damski

Złota czapka

fot.: Elisabeth Wachtmeister

złota czapka
Panny nosiły mirtowe wianuszki lub wplatały we włosy bukieciki kwiatów. Mężatki okrywały głowy czepkiem zwanym złotą czapką. Powierzchnię czepka pokrywał haft wykonany złotą nicią. Dla ozdoby doszywano również sztuczne perełki i błyszczące cekiny. Przedni brzeg zdobiła koronka ryszka, w tyle wiązano dekoracyjnie upiętą wstążkę, której długie końce opadały na plecy.

Koszula z kryzą

fot.: Elisabeth Wachtmeister

koszula z kryzą
Żywczanki nosiły dwa rodzaje koszul, długie i krótkie. Te pierwsze sięgały kostek, były szyte z płócienek i zdobione białym haftem. Zakładano je pod kamizelki i jaki. Do gorsetu noszono batystowe półkoszulki, również zdobione hafłem. Oba rodzaje koszul dekorowano tiulową kryzą. Całą jej powierzchnię pokrywał haft, brzegi wycinano w ząbki i obszywano białą nicią. Silnie ukrochmaloną przyszywano do koszuli, a miejsce zszycia zasłaniano wstążką związaną w kokardę.

Gorset

fot.: Elisabeth Wachtmeister

gorset
Dopasowane do figury gorsety, z doszytymi u dołu klapkami, szyto z aksamitu i zdobiono cekinami, koralikami oraz haftem o motywie kwiatowym. Najczęściej był to kwiat goździka wyszyty w naturalnych kolorach jedwabną nicią. Gorsety nosiły i panny, i mężatki, natomiast kaftaniki zwane kamizelkami tylko kobiety zamężne. Podobnie jak gorset, kamizelka była dopasowana do figury, jej dolny brzeg obszywano falbanką, górną część zdobiła pelerynka. Uszyta z tej samej tkaniny, co spódnica, miała długie rękawy.

spódnica i fartuch
Żywczanka ubierała kilka szerokich, dobrze wykrochmalonych spódnic, nałożonych jedna na drugą, aby sylwetce nadać odpowiedni kształt. Spódnica wierzchnia szyta była z kosztownych tkanin, dla panny z muślinu lub batystu w białym, niebieskim, zielonym lub różowym kolorze, a dla mężatki - z adamaszku lub z atłasu, najczęściej w kolorze czerwonym. Zakładany na spódnicę tiulowy ozdobny fartuch był jak ona długi, zaś haft pokrywał prawie całą jego powierzchnię.

łoktusza
Haftowany szal z tiulu zwany łoktuszą miał niespełna metr szerokości, był za to długi na trzy metry. Wszystkie boki szala wycinano w ząbki i obszywano białą nicią. Zarzucano go na ramiona, po czym przekładano przez ręce w okolicy łokci tak, by swobodnie opadał na spódnicę. Innym rodzajem tiulowego okrycia były duże kwadratowe chusty, obdziergane białą nicią i pokryte haftem. Odpowiednio złożone, noszono na ramionach tak, by okrywały całą sylwetkę.

dodatki do stroju
Bogactwo haftów zdobiących tiulowe kryzy, chusty, łoktusze i fartuchy zapewniało strojowi wyjątkową urodę. Smaku dodawały mu również gustowne dodatki: wstążki i korale. Wstążek używano do ozdabiania czepków, związywania korali i przysłaniania miejsca zszycia koszuli z kryzą. Były jedwabne i długie, kolorem dobrane do reszty stroju, gładkie lub w kratkę. Korale noszono prawdziwe, jaskrawoczerwone, najczęściej w trzech lub czterech sznurach.

pantofelki
Kolorystykę ubrania określały od dawna ścisłe reguły, w myśl których gorset musiał mieć zawsze kolor spódnicy. Zasada ta dotyczyła też obuwia. Noszono powszechnie czółenka zwane łódkami, szyte z aksamitu, jedwabiu, atłasu lub nawet z adamaszku. Pantofelki ozdabiano jedwabną wstążką związaną w kokardkę, zawsze w tym samym kolorze, co reszta bucika.

↑ do góry


Polskie stroje ludoweŹródła
Piskorz-Branekova E., Polskie stroje ludowe, Warszawa 2006

Zgodnie z kryterium historyczno-geograficznym w książce wydzielono 7 podstawowych grup, a w ich obrębie 25 regionów. Opisanych jest i zilustrowanych 25 strojów kiedyś powszechnie noszonych przez mieszkańców wsi i małych miast. W każdym regionie oprócz historii stroju zostały omówione jego cechy charakterystyczne, podstawowe surowce, krój, zdobienia. Ukazane zostały także różnice wynikające ze zmieniającej się mody i te będące świadectwem stanu cywilnego. Podano również informacje, gdzie i kiedy takie stroje można jeszcze zobaczyć poza ekspozycjami w muzeach etnograficznych. Każdy strój zilustrowany został przynajmniej jedną fotografią oraz rysunkami lub fotografiami najbardziej typowych, reprezentatywnych elementów stroju, np. haftów. Tak bogate zilustrowanie książki było możliwe dzięki życzliwości i przychylności Dyrekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, najstarszego i największego muzeum etnograficznego w Polsce, oraz Zespołu Tańca Ludowego Harnam w Łodzi, którego członkowie prezentują wszystkie przedstawiane stroje. Publikację uzupełnia mapa Polski, na której zostały zaznaczone regiony, gdzie występują opisane ubiory.
Książka do nabycia w księgarni internetowej lideria.pl.

Strój bytomski Strój kaszubski Strój krakowski Strój kujawski Strój kurpiowski Strój lubelski Strój łowicki Strój podhalański Strój szamotulski Strój szlachecki Strój świętokrzyski Strój żywiecki
Stroje narodowe i regionalne Gry i zabawy edukacyjne dla dzieci Materiały dydaktyczne dla rodziców i nauczycieli