Strój szlachecki

Kultura szlachecka. Ciekawostki

Interaktywnym grom i zabawom towarzyszą ciekawostki związane ze strojem i kulturą szlachecką. Początkowo niewidoczne, pojawiają się na ekranie jako nagrody za poprawne rozwiązanie zadania.
Tu w jednym miejscu zebraliśmy je wszystkie.

Strój szlachecki. Ciekawostki
Staropolskie zagadki dla dzieci

Staropolskie zagadki dla dzieci

Jeśli poprawnie ułożysz puzzle, poznasz zagadki, jakie układano w dawnej Polsce »

Zagadki to jeden ze sposobów na świetną zabawę! Bawią, uczą myślenia, doskonalą pamięć. Spróbuj rozwiązać zagadki, nad którymi głowili się Twoi rówieśnicy w minionych wiekach. Odpowiedzi znajdziesz pod zagadkami.

1.
Dwaj synowie i dwaj ojce
Gdy byli na łowach w lesie
Zastrzelili trzy zające.
Teraz każdy po jednym niesie.

2.
Nie odzywam się chcący ani jednym razem,
I głos mój, i milczenie za cudzym rozkazem.
Chceszli jednak głos słyszeć, uderzyć mnie trzeba,
Dopiero się rozwołam aż pod same nieba.

3.
Święty Roch rozsypał groch.
Miesiąc wiedział, nie powiedział.
Słonko wstało, pozbierało.

4.
Pierwsze – czworonożne zwierzę,
Rzadkie dziś, a znane z siły.
Drugie z trzecim ma dziób, pierze,
A więc ptak to dosyć miły.
Chcesz całości dojść z tych znaków?
Szukajże jej w pośród ptaków.


1. Było ich trzech: dziadek, syn i wnuk; 2. Dzown; 3. Rosa; 4. Turkawka (tur i kawka)

Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska »

Kuchnia szlachecka

Pierwsza polska książka kucharska

Po rozwiązaniu wykreślanki dowiesz się, kiedy ukazała się pierwsza polska książka kucharska i co zawierała »

Compendium Ferculorum albo Zebranie Potraw to pierwsza polska książka kucharska, wydana w Krakowie w 1682 roku. Napisał ją Stanisław Czerniecki, sekretarz królewski, podstoli żytomierski, kuchmistrz na dworze wojewody krakowskiego. To książka niezwykła. Oprócz ponad trzystu własnych przepisów na potrawy mięsne, rybne i mączne, autor umieścił w niej sekrety sztuki kulinarnej, radząc cytelnikom, jak pobudzać smak i wyobraźnię, jak zaskakiwać biesiadników, jak czarować ich wyglądem i sposobem podawania potraw.

Tylko pieprzno i szafranno. Przyprawy w kuchni staropolskiej »

Strój szlachecki

Polonez, nasz taniec narodowy

Po rozwiązaniu gry pamięciowej usłyszysz fragment poloneza i poznasz ciekawostki związane z tym tańcem »

Polonez to pełen godności taniec korowodowy. W zależności od regionu Polski nazywano go chodzonym, okrągłym, pieszym albo polskim. Nazwa polonez pojawiła się dopiero w XVIII wieku, zapożyczona z języka francuskiego. W swej najstarszej formie zachował się w melodiach z XVII i XVIII wieku, znanych dziś jako kolędy (np. W żłobie leży, Dzisiaj w Betlejem, Bóg się rodzi). Już w XVII wieku stał się tańcem narodowym. Na dworach polskich królów był ważną częścią ceremoniału, uroczystą paradą szlachty przed władcą. Zyskał też ogromne uznanie za granicą; do dziś uświetnia prestiżowe bale, np. Bal w Operze Wiedeńskiej. Polonezy komponowali wielcy mistrzowie muzyki, m.in. Bach, Telemann, Mozart, Czajkowski. Twórcą najsłynniejszych pozostaje jednak nasz Fryderyk Chopin.

Polonez w wykonaniu Zespołu Pieśni i Tańca Mazowsze »

Polski strój narodowy

Król w kontuszu i żupanie

Po rozwiązaniu wykreślanki dowiesz się, który z naszych królów z upodobaniem nosił paradny strój szlachecki »

Pierwszym królem polskim, który z dumą nosił strój szlachecki, był Jan III Sobieski. Nawet w dniu zwycięstwa nad armią turecką pod Wiedniem w 1683 roku miał na sobie biały żupan i paradny niebieski kontusz.
Legenda Sobieskiego, jako pogromcy Turków i obrońcy świata chrześcijańskiego, była żywa zwłaszcza w okresie rozbiorów. Powstały wówczas obrazy oraz pomniki sławiące czyny bohaterskiego króla.

Biografia króla Jana III w Encyklopedii PWN »